پریسا مومن : در دوم آوریل ۲۰۲۵ (۱۳ فروردین ۱۴۰۴)، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، با امضای یک فرمان اجرایی، مجموعه‌ای از تعرفه‌های جدید وارداتی را اعلام کرد که می‌تواند ساختار تجارت جهانی را دگرگون سازد. این اقدام که از سوی ترامپ به عنوان «روز آزادی اقتصاد آمریکا» توصیف شده، از سوی بسیاری از اقتصاددانان به عنوان «روز نکبت برای اقتصاد جهان» لقب گرفته است ۷٫ تعرفه‌های جدید شامل دو بخش اصلی می‌شود: یک تعرفه پایه ۱۰ درصدی برای کلیه واردات از تمام کشورها و تعرفه‌های متقابل هدفمند برای کشورهایی که آمریکا با آنها بیشترین کسری تجاری را دارد، با نرخ‌هایی از ۱۰ تا ۵۰ درصد.

این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که میانگین نرخ تعرفه‌های واردات در آمریکا از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ حدود ۲ درصد بوده و با اجرای این طرح، این میانگین به ۲۲ درصد می‌رسد – رقمی که از سال ۱۹۱۰ (حدود ۱۱۵ سال پیش) تاکنون بی‌سابقه بوده است ۷٫ این مقاله به تحلیل عمیق ابعاد مختلف این جنگ تجاری، تأثیرات آن بر اقتصاد آمریکا، کشورهای مختلف از جمله ایران، و پیامدهای بلندمدت آن بر نظام اقتصادی جهانی می‌پردازد.

مکانیسم و اهداف تعرفه‌های جدید ترامپ

کاخ سفید برای محاسبه نرخ تعرفه‌های جدید از یک فرمول پیچیده ریاضی استفاده کرده که بر اساس کسری تجاری دوجانبه آمریکا با هر کشور طراحی شده است. بر این اساس، کسری تجاری ایالات متحده با هر کشور بر کل ارزش واردات از آن کشور تقسیم و نتیجه به عدد ۲ تقسیم می‌شود ۴٫ به عنوان مثال، ایالات متحده با چین کسری تجاری ۲۹۵ میلیارد دلاری دارد و کل واردات از چین ۴۴۰ میلیارد دلار است. با تقسیم ۲۹۵ بر ۴۴۰ به عدد ۶۷ درصد می‌رسیم که پس از تقسیم بر دو، تعرفه ۳۴ درصدی برای چین تعیین می‌شود.

عدم تناسب با تعرفه‌های متقابل: برخلاف ادعای ترامپ، این تعرفه‌ها واقعاً متقابل نیستند، چرا که بر اساس تعرفه‌های وضع شده توسط کشورهای دیگر بر کالاهای آمریکایی محاسبه نشده‌اند .

استثناهای سیاسی: برخی کشورها مانند بریتانیا که آمریکا با آنها کسری تجاری ندارد، مشمول تعرفه ۱۰ درصدی شده‌اند، در حالی که این رقم برای اتحادیه اروپا ۲۰ درصد و برای چین ۳۴ درصد (به علاوه تعرفه قبلی ۲۰ درصدی، جمعاً ۵۴ درصد) است.

تمرکز بر شرق آسیا: بالاترین تعرفه‌ها به کشورهای شرق آسیا مانند ویتنام (۴۶٪)، تایلند (۳۶٪) و کامبوج (۴۹٪) اعمال شده که نشان‌دهنده استراتژی هدفمند آمریکا برای مقابله با تغییر مرکز ثقل اقتصاد جهانی به این منطقه است.

اهداف اعلام شده و واقعی پشت جنگ تجاری

دولت ترامپ چهار هدف اصلی را برای این تعرفه‌ها اعلام کرده است:

کاهش کسری تجاری آمریکا که در سال ۲۰۲۴ به رقم بی‌سابقه ۱۲۰۰ میلیارد دلار رسیده است

با این حال، تحلیلگران اهداف عمیق‌تری را برای این اقدام ترامپ متصور هستند:

رقابت استراتژیک با چین: تمرکز ویژه بر چین با تعرفه ۵۴ درصدی نشان می‌دهد که هدف اصلی تضعیف اقتصاد چین و جلوگیری از برتری فناوری این کشور، به ویژه در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی است ۵٫

بازتعریف جغرافیای اقتصادی آمریکا: کاهش وابستگی به اروپا و افزایش پیوند با شرق آسیا، که از دوران اوباما آغاز شده بود.

تقویت تولید انرژی: معافیت منابع انرژی از تعرفه‌ها (که به نفع کانادا به عنوان بزرگترین صادرکننده نفت به آمریکاست) نشان می‌دهد ترامپ به دنبال حفظ جریان نفت ارزان به آمریکاست.