عصر جوان آنلاین- جواد عسکر: در روزگاری که جهان صنعتی از آلمان تا چین و از هند تا ایالات متحده، رقابتی بی‌سابقه را برای تسلط بر آینده‌ی انرژی آغاز کرده‌اند، ایران با تابشی فراگیر از آفتاب و کویرهای بی‌پایانش، هنوز در ابتدای راهی ایستاده که می‌تواند به یکی از موتورهای توسعه‌ی پایدار کشور بدل شود. انرژی خورشیدی در ایران، نه یک انتخاب لوکس، بلکه ضرورتی تاریخی برای امنیت انرژی، تنوع‌بخشی به سبد تولید برق، و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی است.

آمارهای رسمی نشان می‌دهد که ظرفیت نصب‌شده انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران تا امروز حدود ۱۱۸۶ مگاوات است که حدود ۵۸ درصد آن را نیروگاه‌های خورشیدی تشکیل می‌دهند. این رقم در کشوری که بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال دارد و جزو ۱۰ کشور نخست دنیا از نظر پتانسیل انرژی خورشیدی به شمار می‌رود، چیزی جز «آغاز راه» نیست.

دولت در برنامه‌های توسعه‌ای خود هدف‌گذاری کرده که تا پایان برنامه هفتم، ظرفیت تجدیدپذیر کشور را به ۳۰ گیگاوات برساند؛ هدفی که اگرچه بلندپروازانه به‌نظر می‌رسد، اما نه غیرممکن است و نه دور از دسترس. به‌ویژه آن‌که تنها تا سال ۲۰۲۶ قرار است ۱۱.۵ گیگاوات ظرفیت خورشیدی جدید به شبکه افزوده شود. صدور مجوز برای پروژه‌هایی به ظرفیت ۴ گیگاوات در همین راستا انجام شده که نشانه‌ای از آغاز تحرک در این حوزه است.

با این همه، فاصله میان «پتانسیل» و «واقعیت» در صنعت خورشیدی ایران هنوز عمیق است. دلایل این شکاف را می‌توان در پنج محور اصلی خلاصه کرد:

1. ناتوانی در جذب سرمایه‌گذاری بلندمدت: هزینه‌ی اولیه احداث نیروگاه‌های خورشیدی همچنان بالاست و نظام بانکی ایران سازوکاری برای تأمین مالی پروژه‌های بلندمدت در اختیار ندارد.

2. ضعف زیرساخت انتقال و شبکه: بسیاری از مناطق مناسب نصب نیروگاه خورشیدی در ایران، فاقد زیرساخت انتقال برق هستند و اتصال آنها به شبکه سراسری هزینه‌بر و زمان‌بر است.

3. وابستگی به واردات فناوری: تحریم‌ها و ناتوانی در تولید داخلی تجهیزات کلیدی مانند پنل و اینورتر، توسعه را کند کرده و وابستگی را بالا نگه داشته است.

4. بوروکراسی و مقررات فرساینده: صدور مجوزها در بسیاری موارد ماه‌ها به‌طول می‌انجامد و نبود شفافیت در تعرفه‌های خرید تضمینی برق، انگیزه‌ی سرمایه‌گذاران را کاهش می‌دهد.

5. ساختار یارانه‌ای قیمت برق: قیمت پایین و یارانه‌ای برق در ایران باعث می‌شود توجیه اقتصادی سرمایه‌گذاری در انرژی خورشیدی کمتر از واقعیت باشد.

تجربه‌ی کشورهای پیشرو نشان داده که شکستن این موانع، به سیاست‌گذاری جسورانه و نگاه بلندمدت نیاز دارد. اگر ایران بتواند از «سیاست انرژی» به «راهبرد انرژی» گذر کند، خورشید می‌تواند به یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های رقابتی اقتصاد ایران در قرن بیست‌ویکم بدل شود؛ مزیتی که نه‌تنها در تأمین انرژی پایدار نقش دارد، بلکه پیشران توسعه صنعتی، ایجاد اشتغال، و حتی صادرات برق به کشورهای منطقه خواهد بود.

در جهانی که آینده‌ی انرژی در حال بازتعریف است، تأخیر بیش از این در بهره‌گیری از این منبع بی‌پایان، هزینه‌ای است که اقتصاد ایران دیگر توان پرداختش را ندارد.