پریسا مومن – کشورهای منطقه به سرعت در حال تولید برق با استفاده از نیروگاه‌های گازی و آبی هستند و رقابت برای صادرات برق به خصوص در کشورهای آذربایجان و گرجستان افزایش یافته است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که آذربایجان و گرجستان در تلاش برای ساخت مسیر جدیدی با هدف صادرات برق به اروپا هستند. مهم‌ترین طرح در این راستا احداث مسیر انتقال برق از دریای سیاه به سوی جنوب شرقی اروپاست؛ طرحی که دو کشور برمبنای آن بازار اروپا را هدف‌گذاری کرده‌اند. گرجستان هم تلاش می‌کند از پتانسیل خود در ترانزیت به مقصد اتحادیه اروپا بهره ببرد و بررسی سال ۲۰۲۰ بانک جهانی نشان داد احداث یک کابل زیردریایی به طول بیش از هزار کیلومتر بین گرجستان و رومانی، از نظر تجاری، توجیه دارد.
هرچند در سال‌های اخیر موضوع صادرات برق ایران همواره مورد تاکید قرار داشته، با این حال تابستان امسال هم همانند سال‌های گذشته مشکل تامین برق در داخل کشور موجب شد تا دولت تصمیم به قطع برق صنایع بگیرد؛ تصمیمی که زیان‌های بسیاری را برای صنایع کشور به دنبال داشت.
براساس گزارش‌های رسمی وزارت نیرو، اکنون ظرفیت تولید نیروگاه‌های سیکل ترکیبی ۴۰۰/۲۹ مگاوات، گازی ۳۰۰/۲۳ مگاوات، بخاری ۹۰۰/۱۵ مگاوات، برق‌آبی ۰۰۰/۱۲ مگاوات، اتمی ۱۲۰ مگاوات، تجدیدپذیر ۸۵۰ مگاوات، تولید پراکنده ۰۰۰/۲ مگاوات و دیزلی ۴۵۰ مگاوات است. بنابراین درمجموع نیروگاه‌های کشور، ۹۲۰/۸۴ مگاوات برق تولید می‌کنند. این در حالی است که ظرفیت عملی تولید برق در کشور ۰۰۰/۵۶ مگاوات و مصرف برق در اوج پیک ۴۰۰/۶۶ مگاوات است. بنابراین به میزان ۴۰۰/۱۰ مگاوات اختلاف بین تولید و مصرف وجود دارد.
گزارش‌ها نشان می‌دهد که حدود ۹۰ درصد از نیروگاه‌های کشور وابسته به گاز هستند. حال آنکه گاز هم به دلیل عدم سرمایه‌گذاری مناسب در سال‌های گذشته در فصول سرد دردسرساز می‌شود. کمبود گاز در زمستان پیش‌رو بیش از ۲۰۰ میلیون مترمکعب پیش‌بینی شده است. این به آن معناست که دولت ناچار است برای تامین سوخت نیروگاه‌ها به جای گاز به آنها فرآورده‌های نفتی از جمله مازوت بدهد.
از سویی تولیدکنندگان برق و مالکان نیروگاه‌ها در سال‌های گذشته با ارقام بزرگی از بدهی دولت به آنها روبه‌رو هستند که توان تولید بیشتر را از آنها گرفته است. تولیدکنندگان برق می‌گویند دولت می‌تواند روی تولید گاز بیشتر سرمایه‌گذاری کند و این گاز در اختیار نیروگاه‌ها برای تبدیل به برق قرار بگیرد تا آنها فرصت بیشتری برای رقابت در بازارهای صادراتی منطقه داشته باشند. با این حال، مخالفان این پیشنهاد می‌گویند، حتی در صورت افزایش تولید گاز بیشتر وابسته کردن نیروگاه‌ها به گاز می‌تواند امنیت تامین پایدار برق را به مخاطره بیندازد و این نقیصه باید با توسعه نیروگاه‌های اتمی و تجدیدپذیر پوشش داده شود.
حتی با وجود کمبود گاز و تشویق تولیدکنندگان به استفاده از روش‌هایی مثل نیروگاه‌های سیکل ترکیبی یا انرژی‌های تجدیدپذیر، باز هم واقعیت این است که کمبود برق محسوس است و برای تولید بیشتر نیاز به سرمایه‌گذاری بیشتر است. به همین دلیل هم صادرات برق رویایی است که به این زودی‌ها قابل تحقق نیست. از سویی تحریم‌ها هم عاملی است که می‌تواند بازدارنده باشد، اما در خوش‌بینانه‌ترین حالت می‌توان انتظار داشت در صورتی که تولید برق در کشور افزایش یابد، رقابت در بازار صادرات برق هم تنگاتنگ باشد.
«مشکل ما در بحث صادرات برق این است که در فصل تابستان به دلیل عدم سرمایه‌گذاری‌ها ناترازی داریم و به همین دلیل در فصل تابستان حدود ۱۵ هزار مگاوات کمبود وجود دارد ولی در فصول دیگر امکان صادرات داریم.