طبق آمار رسمی در زمان حاضر ۱۲۰ رشته رودخانه در استان مازندران جریان دارد که نقش حیاتی در رونق کشاورزی و تامین کننده آب های سفره های زیر زمینی دارد. برداشت های بی رویه از سفره های زیر زمینی در این خطه از شمال که با رواج کشت دوم برنج به اوج خود رسیده است نگرانی های زیادی را برای شهروندان و کارشناسان محیط زیست فراهم کرده بود.

تراز آب‌ منابع زیرزمینی مازندران در سال گذشته که ۶۵ سانتیمتر افت کرده بود و میزان آب موجود در مخازن زیرزمینی هم ۱۰۷ میلیون متر مکعب کاهش یافت موجی از نگرانی را در بیین کارشناسان رقم زد. اما این آمار برای سال جاری بر مدار افزایش قرار گرفت.

کارشناسان جریان خروشان رودخانه های مازندران را یکی از منابع اصلی تامین کننده آب برای سفره های زیر زمینی می دانند و رشد آب دهی رودخانه ها در این خطه از شمال را به فال نیک گرفتند.

تعدادی از صاحبنظران محیط زیستی بر این باورند که تحت هیچ شرایطی این مطلب که گفته شود آب رودخانه های مازندران به دریای خزر می ریزد و این امر هدر رفت آب محسوب می شود درست نیست چرا که این یک امر طبیعی است که اگر جلوی آن گرفته شود خسارت های سنگینی به بار خواهد آورد.

آنها بر این باورند دست کاری بر روی چرخه طبیعت نه تنها هیچ دستاوردی ندارد بلکه خسارت های فراوانی برای محیط زیست و اهالی منطقه خواهد داشت.

کارشناسان جریان آب در رودخانه ها را حیات بخش دانسته و نه تنها این آب برای کشاورزان و شالیکاران مفید است بلکه برای جانواران موجود در رودخانه هم حیات بخش است.

از سوی دیگر مازندران دارای حدود ۹۰۰ قطعه آب بندان است که این رودخانه ها تامین کننده آب برای این آب بندانها هم محسوب می شوند و افزایش آب دهی رودخانه های مازندران برای این آب بندانها هم حیاتی است.

در چند سال اخیر تعداد کارشناسانی که مخالف سدسازی های بزرگ بر روی رودخانه های مازندران هستند رو به افزایش است چرا که این امر نه تنها خروش زندگی را در رودخانه های مازندران سلب می کند بلکه شاهد قطع و نابودی حجم انبوهی از درختان هیرکانی خواهد شد.

از سوی دیگر تعدادی از کارشناسان محیط زیست بر این باورند مطابق مفاد سند ملی امنیت غذایی ایران، باید تا افق ۱۴۱۱ میزان ناتراری آبخوان‌ها به ۱۰۵ میلیاردمتر مکعب کاهش یابد. این کاهش از محل صرفه‌جویی آب در بخش‌های کشاورزی، صنعت و خدمات حاصل خواهد شد. یعنی دست‌کم سالی ۶ میلیارد متر مکعب صرفه‌جویی باید انجام شود که معادل آب مورد نیاز سالانه ۶۰میلیون نفر ایرانی است.

به عبارت ساده‌تر، مطابق این سند راهبردی و مهم، ساخت هیچ سد، طرح انتقال آب و شیرین‌سازی از آب دریا حتی به بهانه تامین آب شرب دیگر توجیه ندارد و غیرقانونی است.

تعدادی از کارشناسان ممتاز محیط زیستی بر این باورند به جای ساخت سدهای بسیار بزرگ می توان با ساخت بندهای انحرافی متعدد نه تنها از آب رودخانه ها استفاده کرد بلکه زمین تقویت آب بهای زیذر زمینی و حفظ جریان زندگی در رودخانه های این خطه از شمال را حفظ کرد.

رشد ۱۷ درصدی آب دهی رودخانه ها

در این پیوند مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای مازندران اظهار کرد: آبدهی رودخانه‌های مازندران نسبت به سال آبی گذشته ۱۷ درصد بیشتر شد.

فرهاد خلردی گفت: آورد آب رودخانه‌های مازندران در هشت ماه سپری شده از سال آبی جاری –یکم مهر ۱۴۰۳ تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۴- به یک میلیارد و ۷۷۴ میلیون متر مکعب رسید که شاهد افزایش ۱۷ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته است.

وی با اشاره به وجود نزدیک به ۱۲۰ رشته رودخانه در این استان، اظهار کرد: بارش مناسب برف در ارتفاعات مازندران در زمستان ۱۴۰۳ که به افزایش ذخایر برفی منجر شد و بارندگی‌های به‌هنگام در ماه‌های اسفند و فروردین سبب شد که آمار آورد آب رودخانه‌های مازندران در سال آبی جاری تا پایان اردیبهشت از مدت مشابه سال آبی گذشته عبور کند و با رشد ۱۷ درصدی به یک میلیارد و ۷۷۴ میلیون متر مکعب برسد.

مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای مازندران افزود: بیشترین میزان آورد آب رودخانه‌های مازندران در این بازه هشت ماهه مربوط به رودخانه تجن است که ۳۷۸ میلیون مترمکعب آبدهی داشت و میزان آبدهی‌اش نسبت به مدت مشابه سال آبی گذشته نیز ۲۶ درصد بیشتر شد. بیشترین رشد آبدهی نسبت به مدت مشابه سالی آبی گذشته نیز در رودخانه چالوس ثبت شد که با ۴۴ درصد رشد نسبت به پارسال، در هشت ماه اخیر ۲۱۸.۲ میلیون متر مکعب آبدهی داشت.

خلردی ادامه داد: کمترین آبدهی رودخانه‌های مهم مازندران در نکارود ثبت شد که با ۶۳.۸ میلیون متر مکعب آبدهی در هشت ماه اخیر، یک درصد کمتر از مدت مشابه سال آبی گذشته و ۴۹ درصد کمتر از دوره درازمدت آورد داشت.

رودخانه های شاخص مازندران

مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای مازندران اظهار کرد: با بیان این‌که چشمه‌کیله، چالوس، هراز، بابلرود، تلار، تجن و نکارود هفت رودخانه مهم و شاخص مازندران هستند، اظهار کرد: فقط آبدهی رودخانه‌های بابلرود و تجن در سال آبی جاری بیشتر از آمارهای دوره درازمدت است و آورد پنج رودخانه دیگر همچنان از میانگین دوره درازمدت کمتر است.

وی افزود: البته آبدهی رودخانه بابلرود که در سال آبی جاری ۲۸۶.۱ میلیون متر مکعب ثبت شده است با وجود افزایشی بودن آمار آورد نسبت به دوره درازمدت، از مدت مشابه سال آبی گذشته ۱۲ درصد کمتر است.

مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای مازندران درباره آمار آبدهی هفت رودخانه مهم مازندران در سال آبی جاری تا پایان اردیبهشت گفت: چشمه‌کیله ۲۵۴.۷ میلیون متر مکعب، چالوس ۲۱۸.۲ میلیون متر مکعب، هراز ۳۴۷.۲ میلیون متر مکعب، بابلرود ۲۸۶.۱ میلیون متر مکعب، تلار ۲۲۶.۱ میلیون متر مکعب، تجن ۳۷۸ میلیون متر مکعب و نکارود ۶۳.۸ میلیون متر مکعب آبدهی داشتند.