نشست خبری دست‌اندرکاران پروژه «حریم تئاتر شهر» یکشنبه (۲۳ آذرماه) با حضور کورش سلیمانی رئیس مجموعه، سعید جمشیدی رئیس اداره نظارت بر پروژه‌های عمرانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سروناز امتیازی معمار و طراح حریم حائل مجموعه تئاتر شهر و مجتبی گیویان مسئول رسیدگی به امور حریم مجموعه تئاتر شهر در تالار مشاهیر این مجموعه برگزار شد.

کوروش سلیمانی رئیس مجموعه تئاترشهر با ابراز خوشحالی و قدردانی از همکاران رسانه‌ای و هنرمندان تئاتر اظهارداشت: بازخورد نشست گذشته با اصحاب رسانه، به بهبود کار کمک کرده است و امیدواریم تصمیمات گرفته‌شده با همراهی شهر و مردم منطقه، به ایجاد فضایی روشن‌تر برای تئاتر شهر بینجامد.

وی گفت: هدف اصلی این نشست، روشن‌سازی مرزها و حریم تئاتر شهر برای آگاهی‌بخشی به مخاطبان و رسانه‌ها و استفاده از نظرات و نقدهای هنرمندان به‌ عنوان راهگشاست.

سلیمانی با اشاره به روند پروژه حریم تئاتر شهر افزود: پروژه حریم این مجموعه پیش از این آغاز شده و به عنوان یک میراث فرهنگ هنری مطرح است که مجموعه تئاترشهر باید به نسل‌های آینده منتقل شود.

رییس مجموعه تئاترشهر بیان کرد: در این زمینه، مهم حفظ محتوای فرهنگی مجموعه است و هر کس در این حوزه، خدمت و وظیفه صحیح انجام دهد، کار را بر عهده دارد.

وی با اشاره‌ به آسیب‌های اطراف تئاترشهر اظهارداشت: پروژه حریم با هدف مراقبت و جلوگیری از آسیب‌های فیزیکی و اجتماعی؛ مدیریت ترددهای نامناسب و مزاحمت‌های اطراف از جمله دست‌فروش‌ها و حضور شبانه برخی افراد اجرایی شده است.

اهداف پروژه حریم تئاترشهر

سلیمانی گفت: ایجاد فضای امن برای برگزاری رویدادهای هنری آیینی و سنتی در مرکز شهر، فراهم کردن شرایط برای امنیت و کیفیت رویدادها و جلوگیری از خطرات احتمالی از دیگر اهداف اجرایی این پروژه است تا بتوان رویدادها را به‌ صورت برنامه‌ریزی‌شده برگزار کرد.

رییس مجموعه تئاترشهر تاکید کرد: حریم به‌ معنای بسته‌شدن نیست بلکه باز نگهداشتن فضای شهری با محدودسازی مزاحمت‌هاست تا فعالیت‌های هنری با سهولت انجام شوند؛ حریم این مجموعه ساعات روز برای تردد و فعالیت‌های معمول باز است و شب‌ها برای حفاظت بسته می‌شود.

وی اظهارداشت: به عنوان مثال، موزه سینما در این حوزه به‌ عنوان الگو مطرح است؛ این موزه با حفظ حریم. از یک مرکز آموزشی به محلی فرهنگی-تفریحی تبدیل شده است؛ این تجربه به‌ عنوان مدل مناسبی برای مرکز شهر تهران مطرح می‌شود.

به گزارش عصر جوان آنلاین به نقل از ایرنا سلیمانی گفت: امیدواریم با اجرایی شدن حریم تئاترشهر، حضور هنرمندان خیابانی و آیینی-سنتی و همه گونه هنرها در فضای حریم گسترش پیدا کند تا مرکز شهر به محیطی پویا و الهام‌بخش برای عموم تبدیل شود.

وی خاطرنشان کرد: هدف حریم تئاترشهر، محدودکردن نیست بلکه رونق‌بخشی و بهبود فضای فرهنگی این مجموعه است.

رییس مجموعه تئاترشهر ضمن قدردانی از سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و تأکید او بر اولویت‌بودن حریم این مجموعه، از محمدمهدی احمدی مشاور وزیر، دفتر طرح‌های عمرانی وزارت فرهنگ و ارشاد و شهرداری منطقه ۱۱ به‌ دلیل همکاری در این پروژه قدردانی کرد.

سلیمانی گفت: رضایت تماشاگران محلی و هنرمندان از نتیجه کار برایم بسیار مهم است و این روند، درصورت وجود کاستی، با رویکرد سازنده و بدون عیب‌جویی باید رفع شود تا به هدف نهایی که ایجاد فضایی مطلوب برای تردد، رویدادها و حضور هنرمندان است، برسیم.

همکاری با میراث فرهنگی برای حفظ حریم تئاترشهر

وی با اشاره به ثبت ملی مجموعه تئاترشهر افزود: براین اساس هر گونه اقدام در محوطه حریم باید با نظر و هماهنگی میراث فرهنگی تهران انجام شود و نظارت آنها باید وجود داشته باشد و این اقدام نیز انجام می‌شود از جمله مواردی مانند مرمت درها یا بازسازی حوض که نیازمند نظارت میراث فرهنگی است.

سلیمانی بیان کرد: نمونه‌ای از ارتباط با میراث فرهنگی؛ خبرسازی ناخواسته در مورد حوض تئاترشهر است که اعلام شده بود این حوض در روند اجرای پروژه حریم تخریب شده است که چنین موضوعی صحت نداشت و کار با نظارت میراث فرهنگی ادامه دارد.

زمینه تاریخی و موقعیت مکانی تئاترشهر

مجتبی گیویان مسئول رسیدگی به امور حریم مجموعه تئاتر شهر نیز در این نشست درباره زمینه تاریخی و موقعیت مکانی این مجموعه اظهارداشت: تئاتر شهر در چهارراه اصلی شهر تهران واقع است؛ منطقه‌ای که به عنوان نقطه تجمع و تفریح مردم تعریف می‌شد و با گسترش شهر به سمت تفریح مردم و تمرکززدایی از مرکز، به عنوان عرصه‌ای برای تجمع گروه‌های موسیقی و فعالان رسانه‌ای مطرح شد.

وی گفت: سابقه زمین مورد بحث شامل عرصه‌های تئاتر شهر و کافه شهر است که از دوره‌های اولیه گسترش شهر تهران ایجاد شدند؛ این عرصه‌ها با خندق شمالی-غربی شهر در ارتباط بوده و به تدریج به محلی برای تفریح عمومی تبدیل شد.

گیویان افزود: مجموعه تفریحی با زیربنای حدود ۵هزار مترمربع و بستر حدود ۳ هزار مترمربع با مدیریت پروژه امیرعلی سردار افکنی اجرا شد. همزمان، پارک دانشجو توسط بیژن صفاری با آغاز از سال‌های ۱۳۴۶-۱۳۴۰ تا سال‌های بعد به بهره‌برداری رسید. در این دوره، در شرق مجموعه بافت‌های زاغه‌نشین شکل گرفت و تئاتر شهر و کافه شهر به عنوان محل‌های پرجمعیت، ارگان‌های گروه‌های موسیقی و فعالیت‌های رسانه‌ای مطرح شدند.

مسئول رسیدگی به امور حریم مجموعه تئاتر شهر بیان کرد: ورودی‌های مجموعه شامل ورودی جنوب‌شرقی، ورودی قلبی و ورودی شمالی بود که طراحی شده بود تا مسیر خودروها را به نحوی که از چهارراه عبور می‌کند، مدیریت کند تا اواخر دهه‌های ۳۰ تا ۳۹، کاربری و تمرکز این فضا حفظ شد اما با گسترش شهر، کافه شهر از چرخه عمومی خارج شد و حوزه اطراف تغییر رشته داد.

وی اظهارداشت: در دوره مدیریت شهری آقای کرباسچی، نرده‌های پارک‌ها و فضای سبز تهران برداشته شد و با برداشته شدن نرده‌های مجموعه تئاترشهر نیز حریم این فضا دچار تنش و چالش شد. بحث «حریم تئاتر شهر» از سال‌های ۱۳۷۰ به بعد به عنوان موضوعی در دستور کار مدیریت مجموعه مطرح شد و دو مسیر عمده؛ حریم اثر میراثی و حریم تملیکی مطرح شد.

گیویان با اشاره به طرح‌های حریم و فرایند حفاظت گفت: جریان اول؛ در سال ۱۳۸۴ توسط وزارت میراث، محوطه قدیمی به عنوان حریم اثر میراثی با گستره‌ای حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ متر قلمداد شد. جریان دوم؛ در سال ۱۳۹۸ طرح حریم بر پایه مفهومی از «عرصه و اعیان سطحی» مطرح شد و برخلاف حریم میراثی، طراحی‌های زیباسازی نتوانست نیازهای واقعی میدان را پاسخ دهد.

مسئول رسیدگی به امور حریم مجموعه تئاتر شهر افزود: از سال ۱۴۰۲ مطالعات شهرشناسی و جامعه‌شناسی، ترافیک و ایمنی آغاز شد تا طرح حریم به صورت جامع و امکان‌سنجی برای ارائه به وزارت میراث آماده شود. در نهایت اعلام شد که مجوز رسمی از وزارت میراث صادر شده و فرایند اجرایی آغاز شد؛ وزیر وقت ارشاد دستور کلنگ‌زنی طرح را صادر کرد و با حضور نمایندگانی؛ خانم امتیازی و گروه‌های مرتبط، جلساتی برای پیشبرد مطالعات شکل گرفت.

وی اظهارداشت: در این فرایند، یکی از نقاط بحث، طرح حریم طراحی‌شده توسط زیباسازی بود که از نظر برخی ذینفعان با واقعیت مجموعه همخوان نبود. همچنین کم‌وکیف کاشت بیش از حد درختان در محورهای غربی و شرقی و تأثیر آن بر فضای پیرامونی بحث‌برانگیز شد. از وقتی که طرح حریم به شکل جدی پیگیری شد، نگرانی از حفظ هویت مجموعه و حفاظت فیزیکی و کالبدی آن همچنان مطرح بوده و نیازمند تصویب و اجرا از سوی نهادهای مربوطه است.

گیویان با اشاره به آسیب‌های اجتماعی و کالبدی پیرامونی گفت: فضای بدون مدیریت، منجر به آسیب‌های اجتماعی و امنیتی؛ فروش خیابانی، نزاع‌ها، تهدیدات امنیتی، استقرار افراد در فضاهای غیرمجاز و مشکلات ایمنی برای کودکان و ساکنان است،

وی افزود: آسیب‌های کالبدی متعددی از جمله خرابی و دزدی در کاشی‌ها، دستگیره‌ها و درهای مجموعه، نقاشی‌های دیوار با اسپری و نیاز به بازسازی و حفاظ‌های محافظتی مطرح است، همچنین استشمام گرد و غبار ناشی از مصالح ساختمانی و سازه‌های نزدیک به استقرار، بهداشت و سلامت کارگران و کارکنان را تهدید کرده است.

مسئول رسیدگی به امور حریم مجموعه تئاترشهر بیان کرد: وجود تردد و لرزش‌های ناشی از مترو و تاثیرات صوتی و لرزشی بر ساختمان‌های پیرامونی از جمله مسائلی است که به عنوان آسیب‌های محیطی مطرح شده است. در گذشته زیرزمین مجموعه ساکت‌تر بوده و اکنون با صدای تردد قطارها مواجه است. مشکلات مربوط به ایمنی عمومی، جلوگیری از حوادثی مانند آتش‌سوزی و تخریب‌های احتمالی در شب‌های چهارشنبه‌سوری و دیگر مناسبت‌ها نیز به عنوان موارد اعتراض هنرمندان و مسئولان مطرح شده است.

گیویان اظهارداشت: به رغم وجود طرح‌ها و تصمیم‌های متفاوت در زمینه حریم، هم‌اکنون فرایند مطالعات جامع و امکان‌سنجی برای حفاظت از مجموعه تئاتر شهر با هدف حفظ و ارتقای کارکردهای فرهنگی، هنری و اجتماعی در حال انجام است. حفاظت از حریم تئاتر شهر نیازمند همکاری مستمر میان وزارت میراث، وزارت ارشاد و شهرداری است تا هم حفظ کالبدی محوطه و هم حفظ کارکردهای فرهنگی و اجتماعی آن به گونه‌ای مدیریت‌شده انجام شود.

تشریح روند اجرایی پروژه حریم تئاترشهر

سروناز امتیازی معمار و طراح حریم حائل مجموعه تئاتر شهر نیز در بخش دیگری از این نشست تشریح روند معماری و اجرایی پروژه حریم تئاترشهر گفت: رویکرد اجتماعی منجر به تحلیل خط فضایی شهرسازان و معماری اقتصاد می‌شود؛ مکان‌ها مستقل از عرصه اجتماعی، رفتار، تاریخ و قدرت هستند و فهم چهار عامل همزمان (اجتماعی، تاریخی، فرهنگی و قدرت) برای درک صحیح از این فضاها ضروری است. به ویژه فهم چهارراه ولی عصر بدون تشریح هر چهار وجه ناقص و گمراه‌کننده است.

وی افزود: تئاتر شهر هسته روایت امروز و پازل فرهنگی ناتمام است؛ تئاتر شهر و بوستان دانشجو قرار بود قطره‌ای از این پازل باشند اما پروژه ناقص «ناهما» آن را نیمه‌کاره رها کرد. دیدن این پاره ناتمام به‌ جای مجموعه‌ای کامل، نخستین خطای مدیریتی بود که فضاهای اطراف را از تبدیل اجتماعی به عرصه بروز آسیب اجتماعی سوق داد.

امتیازی درباره وضعیت فعلی و داده‌های میدانی اظهارداشت: فضا وقتی آسیب‌زا می‌شود که نیروهای اجتماعی از هم گسیخته باشند. سرانه فضای سبز کاهش یافته است و جمعیت مهاجر، کارجو یا ساکن موقت در سکونت‌های شهری جایی پیدا کرده‌اند.

طراح حریم حائل مجموعه تئاتر شهر گفت: حضور مردم به ماندگی لحظه‌ای گرایش پیدا می‌کند و نخستین نشانه‌های نابسامانی در قالب تخریب پدید می‌آید. حضور گسترده جمعیت با رفتارهای غیررسمی مانند دست‌فروشی، تکدی‌گری و سایر اقتصادهای حاشیه‌ای همراه است؛ این پدیده‌ها اقتصاد سایه را تقویت می‌کند و به فرهنگ عمومی و کیفیت مدیریت آسیب می‌زند. این آسیب‌ها به اعتبار فرهنگیِ فضا و امنیت حضور هنرمندان و شهروندان ضربه می‌زند.

وی افزود: وجود تاسیسات شهری در ضلع شمالی و غربی و سایر محدودیت‌ها وضعیت مطلوبی را ایجاد نکرده و نیازمند بازاندیشی در ساماندهی حریم پیرامونی است. برای بازگرداندن پهنه به مدار فرهنگی باید کارکردهای فرهنگی بوستان دانشجو فعال شود و با هماهنگی و مدیریت حضور هنرمندان و علاقه‌مندان در نیمه اول اجرای نمایش‌ها و بازگشت تئاتر دانشجویی به بدنه اصلی، ابزارهای اجتماعی برای تغییر فضایی فراهم شود.

امتیازی بیان کرد: ایجاد فضای میانجی به‌ عنوان جریان‌های پیرامونی و انطباق با دستورالعمل‌های میراث فرهنگی در این حریم باید مورد توجه قرار می‌گرفت تا تداخل پایدار این عرصه بدون تولید محصول ناخواسته فراهم نشود. نتیجه مستقیم این رویکرد، اجرای طرح بازآفرینی حریم با چیدمان هنری شهری است که در قالب بناشداری از عناصر معماری، ادبیات، طراحی، رویکردهای روانشناسی محیط و سایر اصول طراحی ارائه می‌شود. این فرم به‌ عنوان ساختار پویا، فضایی میانجی و شفابخش ایجاد می‌کند که در طول روز و ساعات فعالیت مجموعه، کیفیت فرهنگی و بستری برای تجربه فعال شهروندان را حفظ می‌کند.

ورودی‌های تئاترشهر

طراح حریم حائل مجموعه تئاتر شهر در ادامه درباره ورودی‌های این مجموعه اظهارداشت: طبق مطالعات پروژه، بنایی وجود دارد که حول محور مشخصی شکل گرفته است؛ در بخش جنوبی به صورت عمودی و به صورت چرخشی به خیابان ولیعصر و از بالا به خیابان انقلاب؛ ورودی اصلی به این محور است.

وی گفت: در اصل به اصالت طراحی بنا برگشتیم؛ ضلع شمالی ورودی اصلی در کنار ورودی غربی بوده و حریم از آن جدا شده بود؛ دوباره به آن بازگشتیم و از منافع خود عقب‌نشینی کردیم به نفع شهر تا عرصه فرهنگی شهری پدید آید؛ رویکرد ما همچنان مبتنی بر شهر بودن است.

امتیازی افزود: ورودی اصلی به سمت شمال غربی داده شده و طراحی با سایر بخش‌ها به گونه‌ای است که لایه‌ای شفاف، نرم و منعطف در ضلع شمال وجود دارد و در مناسبت‌های خاص به سوی شهر گشوده می‌شود تا ارتباط عرصه و شهر دوباره برقرار گردد.

طراح حریم حائل مجموعه تئاتر شهر بیان کرد: در سایت اصلی، لندسکیپ با ورودی‌ای که به تالار وحدت وصل می‌شود، یک خط فرهنگی تعریف می‌کند. با بررسی‌های جمعیتی، تیم‌های تخصصی برای هر بخش حدود ۱۵ نفر در نظر گرفته شده تا طراحی و ساخت به پیش برود؛ هر بخش داستان مخصوص به خود را دارد و رودکی به پهنه‌ای برای زنده شدن تبدیل شده است.

وی اظهارداشت: ورودی‌های شرقی و غربی به صورت درجات یک، دو و سه تعریف شده‌اند. جنوب غربی به دلیل تغییر کاربری از پارکینگ‌ها به سالن‌ها تبدیل شد و دارای سالن‌های جنوبی با ورودی‌های ورود و خروج است؛ در جنوب شرقی یک ورودی و خروجی وجود دارد تا رینگ حرکتی فعال شود، نه برای سرویس‌دهی گروهی ماشین‌ها.

بودجه ۲۹ میلیارد تومانی پروژه حریم تئاترشهر

سعید جمشیدی رئیس اداره نظارت بر پروژه‌های عمرانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر اینکه حریم تئاتر شهر مسائل گسترده‌ای دارد، گفت: قرارداد اجرای حریم در سال ۱۴۰۲ در دولت گذشته منعقد شد، خانم مهندس امتیازی، طراح حریم و مجموعه، به همراه طراح، مشاور و پیمانکار، زحمات زیادی کشیده‌اند و جلسات زیادی برگزار شده است؛ تقریباً دو ساعت پس از منصوب شدن به پست، جلساتی را در این حوزه؛ حدود ۲۴ تا ۲۵ جلسه ظرف دو ماه برگزار شد.

وی افزود: پس از تعطیلی طرح، مسائل اجرایی و تأخیراتی پیش آمده است که قابل قبول نیست و مسئولیت آن را بر عهده می‌گیرم و از مردم و هنرمندان و رسانه‌ها بابت تاخیرها عذرخواهی می‌کنم. تاخیرها در اختیارم نبوده و درس‌آموخته‌هایی برای مدیریت پروژه‌های فرهنگی و هنری کشور دارد.

جمشیدی با اشاره به درس آموخته این تجربه اظهارداشت: پروژه‌های فرهنگی و هنری کشور با مدیریت عمرانی پیگیری می‌شود؛ تقریباً ۳۰۰ پروژه مجتمع فرهنگی و هنری در کشور وجود دارد و حدود ۹۰۰ پروژه، مجتمع فرهنگی هنری در حال بهره‌برداری‌ هستند، هدف این است که این پروژه‌ها به بهترین شکل بازسازی، تکمیل و تجهیز شوند. هدفم این است که تئاتر شهر به شکلی پایدار و کارآمد توسعه پیدا کند و باری از این مجموعه برداشته شود.

رئیس اداره نظارت بر پروژه‌های عمرانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با قدردانی از حمایت‌های متعدد شهرداری تهران، شهرداری منطقه ۱۱، وزارت میراث فرهنگی، مترو و دیگر نهادها برای اجرای پروژه حریم تئاترشهر گفت: حریم تئاترشهر با طراحی خانم امتیازی براساس مفهوم هویت مجموعه طراحی شده است. حریم بدون محدودیت نیست بلکه ورود و خروج و نظم آن طرح اصلی است و هویت مجموعه بر اساس مفهوم تئاتر شهر شکل می‌گیرد.

وی افزود: نتیجه این مطالعات در قالب دفترچه‌ای و کتابچه‌ای منتشر خواهد شد تا به‌ عنوان دست‌مایه کارهای آتی و بازتعریف‌های مربوط به مجموعه عمل کند. این بازتعریف‌ها باید با میل به قوانین میراث فرهنگی و طرح‌های مصوب میراث فرهنگی هماهنگ باشد تا مسیر اجرا روشن شود. هدف نهایی حفظ و توسعه حریم و کارکرد فرهنگی هنری تئاتر شهر است.

جمشیدی با اشاره به اینکه بودجه پروژه حریم تئاترشهر ۲۹ میلیارد تومان بوده است، اظهارداشت: پروژه به چند فاز اجرایی تقسیم شده است. فاز اول طراحی انجام شد و پس از عقد قرارداد، فاز دوم با تغییراتی مواجه شد و تکمیل شد؛ قرارداد به‌روزرسانی نشده و تأثیر نرخ دلار بر این قرارداد وارد نشده است. پیشرفت فاز اول با همان قرارداد در حال پایان است.

رئیس اداره نظارت بر پروژه‌های عمرانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: حدود محوطه و حریم شهر قبل از جشنواره تئاتر فجر افتتاح خواهد شد، این به معنای پایان کامل کار نیست؛ محوطه نیازمند بازبینی و بازآفرینی پس از پایان کار است. برآورد دو تا سه سال برای کارهای مربوط به محوطه (سخت‌افزار)، به‌ علاوه بخش نرم‌افزاری که مدیریت تئاتر شهر و معاونت هنری مسئولیت دارند. بحث ایمنی آتش‌نشانی به دلیل اهمیت، برآوردی حدود ۲۰۰ میلیارد تومان دارد که در حال تامین آن هستیم.

به گزارش ایرنا، مجموعه تئاترشهر سال ۱۳۴۶ توسط علی سردارافخمی یکی از شاگردان هوشنگ سیحون طراحی شد و ساخت آن پنج سال به طول انجامید. این مجموعه در روز شنبه هفتم بهمن ۱۳۵۱ با روی صحنه رفتن نمایش «باغ آلبالو» نوشته آنتون چخوف به کارگردانی آربی اوانسیان و با بازی داریوش فرهنگ، سوسن تسلیمی، مهدی هاشمی، فریده سپاه منصور، فهیمه راستکار و پرویز پورحسینی به عنوان مجهزترین سالن تئاتر تهران افتتاح شد.

ساختمان تئاتر شهر سال ۱۳۸۴ در فهرست میراث ملی ثبت شده و مطابق قانون هر نوع اقدامی در آن، و همچنین در عرصه و حریم این میراث ملی، مشمول ضوابط و مقررات میراث فرهنگی ایران است.

ساخت حریم تئاتر شهر دی ماه سال ۱۴۰۲ توسط محمدمهدی اسماعیلی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت سیزدهم وقت کنگ آن زده شد هنرمندان امیدوار بودند نهایتا تا بهمن ۱۴۰۳ این پروژه عمرانی به پایان برسد اما مدتی پس از آغاز پروژه عمرانی در این محدوده به یکباره عملیات عمرانی متوقف شد و با پیگیری رسانه‌ها مشخص شد مشکل مالی علت اصلی توقف عملیات عمرانی این پروژه است.

پس از ورود شهرداری تهران به این پروژه و حمایت مالی، سرعت اجرای ساخت حریم تئاتر شهر مجدد آغاز شد و قرار است تا جشنواره فیلم فجر حریم تئاتر شهر تکمیل شود.