عصر جوان آنلاین – پریسا مومن: صنعت نساجی و پوشاک ایران یکی از معدود بخش‌های اقتصادی کشور است که همزمان سه مزیت مهم را در خود جمع کرده است؛ ارزش افزوده بالا، اشتغال گسترده و نیاز اندک به سرمایه‌گذاری نسبت به بسیاری از صنایع بزرگ. در شرایطی که اقتصاد ایران با محدودیت منابع مالی و چالش‌های مزمن اشتغال مواجه است، هرگونه اختلال در زنجیره تامین این صنعت می‌تواند آثار فراتر از یک بخش تولیدی داشته باشد و به بازار کار، مصرف خانوار و حتی تراز تجاری کشور سرایت کند.

برآوردها نشان می‌دهد گردش مالی صنعت نساجی و پوشاک ایران، با احتساب تولید داخلی، واردات و قاچاق، به حدود ۱۵ میلیارد دلار می‌رسد. این صنعت علاوه بر آنکه پاسخگوی یکی از نیازهای اساسی جامعه است، از منظر فرهنگی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا پوشاک همواره بخشی از هویت اجتماعی و فرهنگی ملت‌ها را نمایندگی می‌کند. اما اهمیت واقعی این بخش در اقتصاد ایران بیش از هر چیز به ظرفیت اشتغال‌زایی آن بازمی‌گردد. در حالی که ایجاد هر فرصت شغلی در برخی صنایع سرمایه‌بر به ده‌ها میلیارد تومان سرمایه نیاز دارد، در صنعت نساجی با کسری از این رقم می‌توان فرصت‌های شغلی فراوانی ایجاد کرد. به همین دلیل در بسیاری از کشورها، توسعه صنعت نساجی به عنوان ابزاری برای کاهش فقر و مهار بیکاری مورد توجه قرار گرفته است.

با وجود این مزیت‌ها، صنعت نساجی ایران در ماه‌های اخیر تحت تاثیر اختلال در تامین برخی مواد اولیه پلیمری با مشکلاتی مواجه شده است. بخش مهمی از تولیدات نساجی جهان امروز بر پایه الیاف مصنوعی به ویژه پلی‌استر استوار است و بیش از ۶۰ درصد منسوجات دنیا از این ماده تولید می‌شود. ایران طی سال‌های گذشته به واسطه توانمندی صنعت پتروشیمی، بخش عمده نیاز خود به مواد اولیه پلی‌استری و پلی‌پروپیلنی را از منابع داخلی تامین می‌کرد و حتی در برخی حلقه‌های زنجیره ارزش به صادرکننده تبدیل شده بود.

با این حال آسیب‌های واردشده به برخی تاسیسات پتروشیمی و توقف موقت تولید در بخشی از این واحدها، عرضه مواد اولیه مورد نیاز صنعت نساجی را با محدودیت مواجه کرد. نتیجه طبیعی این وضعیت، افزایش نگرانی تولیدکنندگان درباره تامین مواد اولیه و شکل‌گیری نوساناتی در بازار بود. هرچند به دلیل طولانی بودن زنجیره تولید نساجی، آثار کمبود مواد اولیه هنوز به شکل گسترده در بازار پوشاک و منسوجات نهایی مشاهده نشده است، اما تداوم این شرایط می‌توانست در ماه‌های آینده به کاهش تولید و افزایش قیمت‌ها منجر شود.

در چنین شرایطی تصمیم دولت و نهادهای مرتبط برای تسهیل واردات برخی مواد پلیمری پرمصرف از جمله پلی‌استر، پلی‌پروپیلن و پی‌وی‌سی را باید اقدامی ضروری و واقع‌بینانه ارزیابی کرد. حذف برخی محدودیت‌های ثبت سفارش و فراهم شدن امکان واردات با روش‌های متنوع، می‌تواند از فشار موجود بر بازار مواد اولیه بکاهد و مانع از انتقال بحران به حلقه‌های پایین‌دستی شود. تجربه اقتصاد ایران نشان داده است که هرگاه در تامین مواد اولیه صنایع اختلال ایجاد شود، هزینه نهایی آن را مصرف‌کننده و نیروی کار پرداخت می‌کنند.

به نظر می‌رسد با آغاز مجدد فعالیت واحدهای پتروشیمی و ورود محموله‌های وارداتی، بازار مواد اولیه صنعت نساجی به تدریج به سمت تعادل حرکت کند. با این حال رخدادهای اخیر بار دیگر نشان داد که حفظ پایداری زنجیره تامین در صنایعی مانند نساجی صرفا یک موضوع تولیدی نیست، بلکه مستقیما با اشتغال، رفاه خانوار و ثبات اقتصادی کشور گره خورده است. اقتصادی که به دنبال رشد پایدار و اشتغال فراگیر است، نمی‌تواند نسبت به وضعیت صنعتی که با کمترین سرمایه بیشترین فرصت شغلی را ایجاد می‌کند، بی‌تفاوت باشد.