پیشنهاد تهران برای خنثی‌سازی تحریم‌ها در سازمان شانگهای

 بیست‌وپنج‌سالگی تشکیل سازمان همکاری شانگهای با یک رویداد مهم مالی در پایتخت قرقیزستان همراه شد. نشست مشترک وزرای دارایی و روسای بانک‌های مرکزی اعضای SCO که با ریاست طرف قرقیز برگزار گردید، نقطه عطفی در کوشش‌های جمعی برای کاهش وابستگی به دلار و ایجاد زیرساخت‌های مالی مستقل منطقه‌ای محسوب می‌شود.

نشست وزرای دارایی و روسای بانک‌های مرکزی کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای (SCO) روز ۸ خرداد ۱۴۰۵ در شهر «بیشکک» قرقیزستان برگزار شد. در این نشست که با امضای پروتکل مشترک به کار خود پایان داد، پیشنهاد رسمی جمهوری اسلامی ایران برای تأسیس «بانک توسعه شانگهای» با سرمایه‌گذاری به ارزهای ملی و ایجاد نظام‌های تسویه‌حساب مستقل، مورد استقبال اعضا قرار گرفت و مقرر شد مدل‌های پیشنهادی تهران برای بررسی بیشتر به دبیرخانه موقت سازمان ارجاع داده شود.

در پیشنهاد رسمی ایران برای تأسیس نهادی به نام «بانک توسعه شانگهای»، این نهاد باید «با بهره‌گیری از ارزهای ملی کشورهای عضو در ساختار سرمایه و مجهز به سیستم‌های مستقل تسویه‌حساب تجاری و مالی» شکل بگیرد.

بنابر اعلام هیئت ایرانی، این بانک می‌تواند مدل‌های مختلفی را برای انجام تسویه‌های تجاری، تأمین مالی پروژه‌های زیرساختی (به‌ویژه کریدورهای حمل‌ونقل و انرژی) و تقویت همکاری میان بانک‌های مرکزی اعضا پوشش دهد. در این راستا، اعضای نشست توافق کردند که مدل‌های ارائه‌شده از سوی جمهوری اسلامی ایران در دستور کار بررسی، ارزیابی و اقدام توسط دبیرخانه موقت بانک سازمان همکاری شانگهای قرار گیرد.

ارزهای ملی دلار را کنار می‌زنند

مبحث گسترش استفاده از ارزهای ملی در تسویه‌حساب‌های دوجانبه و چندجانبه، دیگر محور اصلی نشست بیشکک بود. بر اساس بیانیه‌های پایانی، اعضا بر لزوم «گسترش استفاده از پول‌های ملی در تسویه‌حساب‌های متقابل و توسعه سازوکارهای عملی تعامل میان بخش‌های مالی» تأکید کردند. همچنین تصمیم گرفته شد تا سیاست‌های پولی به‌گونه‌ای هماهنگ شود که از سیستم‌های بانکی کشورهای عضو در برابر نوسانات مالی جهانی محافظت کند.

مروری بر اخبار این رویداد نشان می‌دهد که وزرا و رؤسای بانک‌های مرکزی به صراحت از «برنامه‌ریزی برای تسریع در گسترش تسویه‌حساب‌های ارز محلی و اصلاح زیرساخت‌های فرامرزی» خبر داده‌اند. در همین زمینه بانک ملی قرقیزستان اعام کرده بود که کشورهای عضو قصد دارند با استفاده از این مکانیسم‌ها، هزینه‌های تراکنش‌های تجاری را کاهش دهند و استقلال مالی منطقه‌ای را تقویت بخشند.

گذار تدریجی از وابستگی به دلار

حرکت به سمت افزایش سهم ارزهای محلی یک روند مشخص است که به صورت تدریجی وابستگی به دلار را کاهش می‌دهد. در همین زمینه معاون دبیر کل سازمان شانگهای می‌گوید دلارزدایی به معنای قطع تعامل پولی با جهان نیست، بلکه نوعی کاهش وابستگی و تنوع‌بخشی به ابزارهای مبادلاتی است.

چشم‌انداز تأسیس «بانک توسعه شانگهای»

به‌موازات مذاکرات بیشکک، منابع خبری از تسریع روند بررسی‌ها برای تأسیس «بانک توسعه شانگهای» خبر می‌دهند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این بانک که ابتدا در اجلاس سران در تیانجین (سپتامبر ۲۰۲۵) تصویب شده بود، می‌تواند نقشی کلیدی در تأمین مالی پروژه‌های عظیم زیربنایی کشورهای عضو داشته باشد.

سوهیل خان، معاون دبیرکل سازمان همکاری‌های شانگهای، پیش از این نشست به رسانه‌ها گفته بود: «پیشرفت اکنون به‌آرامی در حال انجام است. ما قصد داریم سهم ارزهای ملی را در تسویه‌حساب‌های متقابل افزایش دهیم و همکاری‌های سرمایه‌گذاری و بانکی را تشدید کنیم.» همچنین مقرر شده که موضوع تأسیس این بانک به‌طور جدی در دستور کار اجلاس آتی سران سازمان همکاری شانگهای قرار گیرد.

این پویایی در بیشکک نشان‌دهنده‌ آن است که اعضای SCO، با هدایت پیشنهادهای فعال ایران و هماهنگی نزدیک با چین و روسیه، در مسیر ساخت یک معماری موازی مالی گام برمی‌دارند؛ معماری که در عین حفظ روابط اقتصادی با جهان، به‌دنبال استحکام بخشی به مبادلات مستقل و کاهش آسیب‌پذیری از شوک‌های سیاسی و تحریم‌های یک‌جانبه است.