دریای خزر ماه های اخیر لاشه بی‌جان ارزشمندترین ساکنان خود را به ساحل پس داد؛ فوک خزری‌ تنها پستاندار این پهنه آبی که نماد حیات و سلامت اکوسیستم خزر به‌شمار می‌رود، این روزها در سکوت سواحل شمالی روزگار سختی را سپری می‌کند؛ تراژدی ادامه‌داری که این‌بار با پیدا شدن دو لاشه جدید در خط ساحلی بابلسر تلخ‌تر از پیش شد.

با تداوم گشت‌های پایش نوار ساحلی ماموران یگان حفاظت محیط‌زیست با همراهی همیاران طبیعت، موفق به شناسایی پیکر بی‌جان ۲ قلاده فوک خزری در سواحل شهرستان بابلسر شدند؛ رویدادی ناگوار که شمار رسمی تلفات ثبت‌شده این گونه ارزشمند در سواحل مازندران از ابتدای سال جاری را به رقم نگران‌کننده ۳۱ قلاده رساند.

روح‌الله اسماعیلی معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست مازندران در همین خصوص در گفت‌وگو با خبرنگاران با تأیید این خبر اظهار کرد: با ثبت این ۲ مورد آمار تلفات فوک خزری در سواحل استان به ۳۱ قلاده افزایش یافته است.

وی با اشاره به وضعیت لاشه‌های کشف‌شده توضیح داد: متأسفانه به‌دلیل گذشت زمان طولانی از زمان مرگ، لاشه‌ها دچار فساد پیشرفته شده بودند و به همین دلیل امکان انجام عملیات کالبدگشایی و نمونه‌برداری‌ برای تعیین علت قطعی و دقیق مرگ وجود نداشت.

همچنین معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست، حفاظت از فوک خزری را نیازمند هماهنگی دستگاه‌ها و استان‌های ساحلی دانست.

احمدرضا لاهیجان‌زاده در سومین نشست برنامه اقدام ملی حفاظت از فوک خزری، بر ضرورت تعیین دقیق وظایف دستگاه‌های مسئول، افزایش هماهنگی میان بخش‌های اجرایی و استفاده از ظرفیت استان‌های ساحلی برای حفاظت از این گونه در معرض خطر انقراض تأکید کرد.

وی برگزاری نشست‌های مشترک و کارگاه‌های آموزشی، بهره‌گیری از توان دستگاه‌های اجرایی و استان‌های ساحلی و کاهش تهدیدهای ناشی از فعالیت‌های انسانی در زیستگاه‌های فوک خزری را از الزامات اجرای مؤثر برنامه حفاظتی برشمرد.

معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر ضرورت هم‌افزایی دستگاه‌های مسئول و مشارکت استان‌های ساحلی، اجرای مؤثر برنامه اقدام ملی حفاظت از فوک خزری را نیازمند تقویت همکاری‌های ملی و منطقه‌ای، توسعه اقدامات امدادی و کاهش تهدیدهای انسانی دانست.

در این نشست، روند اجرای برنامه اقدام حفاظت از فوک خزری، چالش‌های پیش‌رو، تهدیدهای ناشی از فعالیت‌های صیادی و دریایی، تقویت سازوکارهای امداد و نجات و توسعه پایش و تحقیقات علمی بررسی شد. همچنین نقش دستگاه‌های مسئول در پیشبرد اهداف برنامه و راهکارهای ارتقای اقدامات حفاظتی مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.

اقدامات اداره‌کل حفاظت محیط زیست مازندران در زمینه امداد و بازتوانی فوک‌های خزری و همکاری با مراکز تخصصی نیز از محورهای مورد توجه این نشست بود. تجربه نجات و تیمار فوک خزری آماده رهاسازی در میانکاله، نمونه‌ای از ظرفیت اجرایی استان در پیوند میان فعالیت‌های میدانی و برنامه‌های ملی حفاظت از این گونه محسوب می‌شود.

همچنین بر ضرورت جلب مشارکت جامعه صیادی در پیشگیری از آسیب به فوک‌های خزری، آموزش و آگاه‌سازی فعالان حوزه دریا و تسهیل گزارش‌دهی موارد گرفتارشدن این پستانداران دریایی در ادوات صیادی تأکید شد. بهره‌گیری از ظرفیت مراکز تخصصی امداد و بازتوانی نیز از جمله راهکارهای مطرح‌شده برای ارتقای اقدامات حفاظتی بود؛ موضوعی که با توجه به گستردگی فعالیت‌های صیادی در سواحل مازندران اهمیت ویژه‌ای دارد.

دبیرخانه برنامه اقدام حفاظت از فوک خزری در دانشگاه تربیت مدرس، واحد نور، در استان مازندران مستقر است و سومین نشست این برنامه با توجه به برنامه رهاسازی فوک خزری نجات‌یافته، در پناهگاه حیات‌وحش میانکاله برگزار شد. این موقعیت می‌تواند زمینه تعامل بیشتر میان مراکز علمی و پژوهشی، مجموعه‌های اجرایی استان و دستگاه‌های مسئول در سطح ملی و منطقه‌ای را فراهم کند.

در پایان نشست، بر پیگیری مستمر اجرای برنامه اقدام ملی، تقویت نقش دبیرخانه در هماهنگی و ارزیابی فعالیت‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی، تخصصی و اجرایی استان‌های ساحلی، به‌ویژه مازندران، برای تبدیل اهداف حفاظتی به اقدامات عملی و مؤثر در صیانت از فوک خزری تأکید شد.

بر اساس آخرین مقاله‌ای که امسال درباره وضعیت زیستگاه‌ فوک‌ها در قسمت شمالی دریای خزر منتشر شد، با خشک شدن هفت هزار کیلومتر از این پهنه آبی، حدود ۴۶ زیستگاه‌ تولید مثلی‌ این گونه در سواحل شمالی خزر خشک شده است. همان‌قدر که زیستگاه فوک‌ها در محدوده جنوبی خزر برای تغذیه اهمیت دارد، زیستگاه زمستانی آن‌ها نیز برای تولید مثل مهم است. به همین دلیل همه کشورهای همسایه خزر باید روی این موضوع حساسیت به خرج دهند تا از این گونه ارزشمند و مهم در اکوسیستم خزر حفاظت شود.