محمد رضا شالبافان روز یکشنبه درباره مراکز سراج افزود: میزان مراجعه و نیاز مردم به صورت مستقیم به یکدیگر مرتبط نیست زیرا در بسیاری از موارد، مردم به خدمات سلامت روان نیاز دارند اما به دلیل نبود دسترسی، انگ اختلالات روان پزشکی و نبود سواد سلامت روان، به مراکز مراجعه نمی‌کنند.

وی ادامه داد: البته در سال‌های اخیر، میزان سواد سلامت روان مردم افزایش پیدا کرده و با توجه به مداخله رسانه‌ها و اطلاع رسانی، سواد سلامت روان بهتر از گذشته شده است.

شالبافان گفت: تعداد مراکز سراج از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون، با درخواست دانشگاه‌های علوم پزشکی به ۱۴۹ مرکز رسیده و روزانه تعداد قابل توجهی خدمات سلامت روان به مردم ارائه می‌شود.

تعداد مراکز سراج از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون، با درخواست دانشگاه‌های علوم پزشکی به ۱۴۹ مرکز رسیده و هدف‌گذاری وزارت بهداشت این است که تا پایان دولت چهاردهم، ۳۰۰ مرکز سراج افتتاح کنیم که البته این مراکز بر اساس اولویت‌بندی‌ها راه‌اندازی خواهد شد.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اظهار کرد: هدف‌گذاری وزارت بهداشت این است که تا پایان دولت چهاردهم، ۳۰۰ مرکز سراج افتتاح کنیم که البته این مراکز بر اساس اولویت‌بندی‌ها راه‌اندازی خواهد شد.

ارائه خدمات در مراکز سراج رایگان است

شالبافان گفت: روان شناسان و روان پزشکان که در بخش خصوصی کار می‌کنند نیز باید بدانند که اگر مراجعه‌کننده‌ای آمد که امکان پرداخت هزینه‌ها را به صورت طولانی مدت نداشت، می‌تواند از خدمات بخش دولتی به صورت رایگان بهره‌مند شود تا دریافت خدمات سلامت روان متوقف نشود.

وی ادامه داد: گاهی روش‌های بازاری و غیرعلمی در خدمات سلامت روان مشاهده می‌شود، اما خدماتی که در مراکز سراج ارائه می‌شود، بر اساس پروتکل‌ها و به صورت رایگان ارائه می‌شود.

سراج؛ تغییر الگو در خدمات سلامت روان

شالبافان گفت: سراج یک نوع تغییر در الگوی خدمات سلامت روان در کشور است که چند ویژگی مهم دارد. اول این‌که خدمات سلامت روان از محیط کلینیک به محله‌ها وارد می‌شود. دوم این‌که بین‌بخشی محسوب می‌شود و همه بخش‌هایی که مسئولیت و علاقه‌ای به ارائه خدمات سلامت روان دارند، می‌توانند خدمات خود را تحت پوشش این الگو، ارائه کنند. سوم این‌که، روان شناس، روان پزشک و مددکار در مراکز سراج در کنار هم در حال ارائه خدمت در ساختار شبکه بهداشت و به صورت رایگان هستند.

مراکز سراج بر چه اساس توسعه پیدا می‌کنند

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی درباره توسعه مراکز سراج اظهار کرد: چند نگاه ویژه در توسعه مراکز سراج وجود دارد؛ یکی از موارد این بود که کدام مناطق در بحران‌های اخیر، آسیب بیشتری از نظر سلامت روان دیده‌اند. به همین دلیل در دوم اردیبهشت ماه ۱۴۰۵، صد و پنجمین مرکز سراج در میناب افتتاح شد.

وی ادامه داد: برنامه دیگری که در زمینه توسعه مراکز سراج داشتیم، توجه به مناطقی بود که آمار خودکشی یا خشونت‌ها در آن مناطق بیشتر است.

شالبافان افزود: توجه ویژه دیگر در زمینه توسعه، اتصال سراج به برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع است و در نتیجه شهرستان‌هایی که برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در آنها به صورت آزمایشی در حال اجراست، در اولویت افتتاح مراکز سراج قرار گرفتند.

وی بیان کرد: بدین ترتیب می‌توان جمعیت آسیب دیده از جنگ را بیشتر و بهتر تحت پوشش خدمات سلامت روان قرار داد همچنین توسعه زیرساخت‌ها به شکلی خواهد بود که پایداری بیشتر خواهد داشت.

افتتاح مراکز سراج با طرح توجیهی

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گفت: در گذشته الگوی مراکز سراج، یک برنامه بود که هر سال باید برای آن اعتباراتی درخواست می‌شد و افراد مشغول در آن نیز قرارداد کوتاه مدت کاری داشتند و حتی مراکزی تعطیل شدند؛ اما اکنون برای افتتاح هر مرکز سراج، طرح توجیهی دریافت شده و علاوه بر دفتر سلامت روان وزارت بهداشت، مجوز لازم از طرف مرکز مدیریت شبکه بهداشت نیز داده شده و در ساختار استخدامی دانشگاه علوم پزشکی، تمهیدات لازم در نظر گرفته می‌شود.

نباید منتظر شروع بحران باشیم تا برنامه ریزی کنیم

شالبافان اظهار کرد: ما نباید منتظر شروع بحران باشیم تا بعد برای سلامت روان، برنامه ریزی کنیم؛ به هر حال امکان دارد با بحران‌های مختلفی مواجه شویم و یکی از مصادیق فکر کردن به بحران، ایجاد زیرساخت‌های پیش‌بینانه است.

وی ادامه داد: وقتی زیرساخت ایجاد شود، در زمان بحران، همین زیرساخت‌ها به کار می‌آید. در دوران جنگ ۱۲ روزه، داوطلبان زیادی داشتیم که در حوزه سلامت روان به ما کمک کردند و خدمات خوبی در مناطق آسیب دیده، ارائه شد ولی وقتی بحران طولانی می‌شود، نیازمند زیرساخت‌های کافی هستیم. هرچه افراد از قبل استخدام شده و شرح وظایف مشخصی داشته باشند، در زمان وقوع بحران و طولانی شدن آن، همین افراد و زیرساخت‌ها به کمک می‌آیند؛ زیرا افراد داوطلب امکان دارد در بحران‌های طولانی، خسته و فرسوده شوند. مراکز سراج یکی از مصادیق زیرساخت‌های سلامت روان است که در زمان بحران‌ها به کمک می‌آید.

سال گذشته از وضعیت سلامت روان در ایران ارائه کرد، مراکز سراج را به عنوان الگوی نوآورانه ارائه خدمات سلامت روان برای کل دنیا معرفی و اعلام کرد که این الگو نه فقط برای منطقه مدیترانه شرقی و غرب آسیا، بلکه برای سراسر جهان قابل استفاده است.

سراج الگوی نوآورانه ارائه خدمات سلامت روان

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بیان کرد: سازمان جهانی بهداشت در گزارشی که سال گذشته از وضعیت سلامت روان در ایران ارائه کرد، مراکز سراج را به عنوان الگوی نوآورانه ارائه خدمات سلامت روان برای کل دنیا معرفی و اعلام کرد که این الگو نه فقط برای منطقه مدیترانه شرقی و غرب آسیا، بلکه برای سراسر جهان قابل استفاده است.

وی ادامه داد: همچنین معاون بهداشت وزارت بهداشت سال گذشته در اجلاس وزرای بهداشت در قطر و امسال جانشین وزیر بهداشت در اجلاس بریکس در هند، الگوی سراج را به سایر کشورها معرفی کردند.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اظهار کرد: هدف‌گذاری اصلی این است که ارائه دهندگان خدمات سلامت را نیز با ساختار سراج آشنا کنیم؛ با توجه به این‌که مردم از مسیر ارجاع می‌توانند از خدمات مراکز سراج استفاده کنند، باید ارجاع دهندگان نیز از فواید این خدمات اطلاع داشته باشند. زیرا مردم به طور مستقیم نمی‌توانند به مراکز سراج مراجعه کنند و پس از ارجاع از طریق مراکز جامع سلامت یا مراکز بهداشت، می‌توانند به این مراکز بروند.

شالبافان افزود: بسیاری از کشورهای منطقه از نظر سرانه سلامت وضعیت اقتصادی بهتری دارند، اما این شناخت را از اهمیت سلامت روان نداشته و به این سمت حرکت نکرده‌اند.

حضور همزمان روان شناس، روان پزشک و مددکار اجتماعی در سراج

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گفت: از طرفی مدیریت مسائل اجتماعی در مراکز سراج نیز مورد توجه است و به همین دلیل، حضور همزمان روان شناس، روان‌پزشک و مددکار اجتماعی در مراکز سراج، ارزش نمادین هم دارد.

وی تصریح کرد: یکی از چالش‌ها در دهه‌های گذشته این بود که روان شناس و روان پزشک و مددکار اجتماعی، هر کدام به صورت جزیره‌ای، کار خود را می‌کردند، اما در مراکز سراج، یک نوع همگرایی رخ داده است.